وقتی مکان، فراتر از یک فضای فیزیکی معنا پیدا می‌کند
Placemaking Week Europe ۲۰۲۶، از ۲۲ تا ۲۵ سپتامبر در شهر Wrocław لهستان برگزار شد؛ رویدادی که بیش از ۷۰۰ متخصص حوزه شهر، فعالان Placemaking، رهبران جوامع محلی و علاقه‌مندان به توسعه فضاهای عمومی را گرد هم آورد. محور اصلی این دوره، یافتن راه‌هایی برای ساختن شهرهایی بود که در آن‌ها مردم نه‌تنها حضور دارند، بلکه احساس تعلق، مشارکت و ارتباط بیشتری با مکان زندگی خود پیدا می‌کنند.
Placemaking در ساده‌ترین تعریف، به فرایند خلق و بهبود مکان‌هایی اشاره دارد که زندگی روزمره مردم در آن‌ها جریان دارد؛ از میدان‌ها و خیابان‌ها گرفته تا محله‌ها، فضاهای فرهنگی و اجتماعی. اما تجربه Placemaking Week Europe ۲۰۲۶ نشان داد که این رویکرد بسیار فراتر از طراحی کالبدی یا ارتقای عملکرد یک فضای شهری است. در این نگاه، مکان زمانی معنا پیدا می‌کند که با مردم، هویت، فرهنگ، خاطرات، نیازها و آرزوهای جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند پیوند بخورد.
چهار محور اصلی این دوره شامل ساختن حس تعلق (Building Belonging)، هم‌آفرینی در شکل‌دهی شهر (It Takes a Village to Shape a City)، آزمایش و یادگیری در فرایند شهرسازی (Sandbox City: The Courage to Experiment) و تاب‌آوری (Rooted in Resilience) بود؛ چهار مفهومی که در کنار یکدیگر، Placemaking را به فرایندی انسانی، مشارکتی و مستمر تبدیل می‌کنند.
از تجربه‌های جهانی تا چالش‌های واقعی مکان‌ها
یکی از ویژگی‌های مهم Placemaking Week Europe، پیوند میان تجربه‌های بین‌المللی و مسائل واقعی مکان‌هاست. در این رویداد، سخنرانی‌ها و نشست‌ها تنها به ارائه ایده‌های نظری محدود نمی‌شوند؛ بلکه کارگاه‌ها و Local Challenges شرکت‌کنندگان را با مکان‌های واقعی و پرسش‌های مشخص درباره آینده آن‌ها مواجه می‌کنند.
در Wrocław نیز بخشی از برنامه به بررسی چالش‌های واقعی شهر اختصاص داشت؛ از آینده میدان‌ها و فضاهای عمومی گرفته تا بازتعریف بازارها و فضاهای شهری کمتر استفاده‌شده. در این فرایند، متخصصان و مشارکت‌کنندگان از نقاط مختلف جهان، تجربه‌ها و نگاه‌های متفاوت خود را در مواجهه با یک مکان مشخص به اشتراک گذاشتند.
این رویکرد یک پیام مهم دارد: مکان‌سازی موفق، نسخه‌ای از پیش آماده برای همه مکان‌ها نیست. هر مکان داستان، ظرفیت، هویت و چالش‌های خاص خود را دارد و راه‌حل آن باید از گفت‌وگو میان مردم، متخصصان و سایر ذی‌نفعان شکل بگیرد.
رمین؛ روایت یک مکان از دل جامعه
در میان تجربه‌ها و موضوعات مطرح‌شده در Placemaking Week Europe ۲۰۲۶، داستان رمین (Ramin) نمونه‌ای قابل‌تأمل از همین نگاه جامعه‌محور است؛ روایتی درباره اینکه چگونه هویت یک مکان می‌تواند از دل ظرفیت‌های انسانی، فرهنگی و اجتماعی همان جامعه شکل بگیرد.
رمین، یک شهر کوچک ماهیگیری در ساحل دریای عمان، سال‌هاست با فرهنگ دریایی، زندگی ساحلی و ارتباط نزدیک جامعه محلی با دریا تعریف می‌شود. اما داستان این مکان تنها به جغرافیا و فعالیت‌های سنتی آن محدود نمی‌شود. در سال ۲۰۱۳، حضور Dr. Easkey Britton، موج‌سوار، پژوهشگر و فعال ایرلندی، نقطه‌ای متفاوت در این روایت ایجاد کرد. آشنایی جامعه محلی با موج‌سواری، از جمله در میان زنان، به شکل‌گیری تجربه‌ها و ظرفیت‌های تازه‌ای در این جامعه انجامید.
موج‌سواری شاید در نگاه نخست فعالیتی متعلق به جهانی کاملاً متفاوت از یک جامعه کوچک ساحلی به نظر برسد؛ اما در رمین، به بخشی از یک فرایند گسترده‌تر تبدیل شد. مردم محلی به ساخت تخته‌های موج‌سواری روی آوردند و تجربه‌ای تازه از رابطه با دریا و ظرفیت‌های مکان خود را کشف کردند.
این داستان نشان می‌دهد که Placemaking الزاماً با ساخت یک ساختمان جدید، طراحی یک میدان یا تغییر کالبدی یک محله آغاز نمی‌شود. گاهی یک ایده، یک تجربه تازه یا حتی بازتعریف رابطه مردم با محیط پیرامونشان می‌تواند نقطه شروع تحول یک مکان باشد.
از هویت محلی تا آینده‌ای که با مشارکت ساخته می‌شود
در ادامه این مسیر، سینا عطایی مدیر دپارتمان نوآوری شهری مرکز مشاوره ماموت همراه با دیگر فعالان محلی، Ramin Friendship Club را شکل دادند؛ بستری برای گردهم‌آوردن افراد و ایده‌هایی که می‌توانند در مسیر توسعه رمین نقش داشته باشند.
حضور این تجربه در Placemaking Week Europe ۲۰۲۶ فرصتی بود تا داستان رمین در کنار تجربه‌های بین‌المللی مکان‌سازی قرار گیرد و درباره ایده‌هایی برای آینده این مکان گفت‌وگو شود. کارگاهی با تمرکز بر رمین برگزار شد که هدف آن بررسی ایده‌هایی برای حمایت از توسعه این جامعه و استفاده از ظرفیت‌های واقعی آن بود.
اهمیت این رویکرد در آن است که توسعه رمین از بیرون و صرفاً بر اساس یک طرح از پیش تعیین‌شده تعریف نمی‌شود؛ بلکه جامعه محلی، فرهنگ، جوانان، ظرفیت‌های دریایی، خلاقیت و شبکه‌های انسانی بخشی از منابع اصلی برای ساخت آینده این مکان هستند.
این همان نقطه‌ای است که پروژه رمین را به مفاهیم محوری Placemaking Week Europe ۲۰۲۶ پیوند می‌دهد: ایجاد حس تعلق، هم‌آفرینی، استفاده از ظرفیت‌های محلی و تقویت تاب‌آوری جامعه از طریق شبکه‌های اجتماعی و فرهنگی.
مکان، هویت و تعلق
یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح‌شده در Placemaking Week Europe این است که چگونه می‌توان مکان‌هایی ساخت که مردم در آن‌ها احساس کنند دیده می‌شوند، تعلق دارند و در شکل‌دادن به آینده آن‌ها نقش دارند. این نگاه، فضاهای عمومی را از عناصر صرفاً کالبدی به بسترهایی برای ارتباط، یادگیری، مشارکت و شکل‌گیری هویت جمعی تبدیل می‌کند.
رمین نیز از همین منظر قابل خواندن است. هویت این مکان تنها در ساحل، معماری یا چشم‌انداز آن خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در داستان‌های مردم، فرهنگ دریایی، تجربه‌های نسل‌های مختلف، ظرفیت جوانان و رابطه جامعه با محیط پیرامون شکل می‌گیرد.
از این منظر، توسعه مکان زمانی پایدارتر خواهد بود که به‌جای جایگزین کردن هویت موجود با یک تصویر جدید، ظرفیت‌های پنهان همان مکان را شناسایی و تقویت کند.
نقش Placemaking در آینده رمین
تجربه Placemaking Week Europe ۲۰۲۶ برای رمین را می‌توان فرصتی برای قرار گرفتن یک روایت محلی در گفت‌وگویی بین‌المللی دانست؛ گفت‌وگویی درباره اینکه چگونه جوامع می‌توانند با تکیه بر ظرفیت‌های خود، مکان زندگی‌شان را بازتعریف کنند و آینده آن را شکل دهند.
برای ماموت، این نگاه با رویکرد توسعه جامعه‌محور رمین هم‌راستاست؛ رویکردی که در آن مکان، جامعه، فرهنگ، اقتصاد خلاق و شبکه‌های انسانی اجزای جدا از هم نیستند، بلکه در ارتباط با یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.
رمین از این منظر تنها یک پروژه توسعه مکانی نیست؛ بلکه نمونه‌ای از این پرسش است که چگونه می‌توان از ظرفیت‌های واقعی یک جامعه برای ساخت آینده‌ای متفاوت استفاده کرد؛ آینده‌ای که در آن مردم محلی تنها مخاطب تغییر نیستند، بلکه بخشی از فرایند خلق آن هستند.
در نهایت، شاید مهم‌ترین درس Placemaking همین باشد: خلق مکان‌های بهتر، پیش از آنکه درباره طراحی فضا باشد، درباره ساختن رابطه میان مردم و مکان است. رابطه‌ای که از هویت، تعلق، مشارکت و اعتماد شکل می‌گیرد و می‌تواند زمینه‌ساز توسعه‌ای پایدار و متناسب با ویژگی‌های هر جامعه باشد.
رمین نیز در همین مسیر، روایتی از یک مکان، یک جامعه و ظرفیت‌هایی است که می‌توانند در کنار یکدیگر، آینده آن را شکل دهند.
